Ringing the bells...

6 maart 2002

Op 28 februari jl. deed de voorzieningenrechter van de rechtbank te Alkmaar, rechtdoende in kort geding, uitspraak in de zaak van de Pettense klokkenluider Paul Schaap. Deze operator / hoofd van de wacht van de Hoge Flux (kern)Reactor (HFR) te Petten was door de directie ontheven uit zijn functie en op non-actief gesteld in afwachting van een ontbindingsprocedure. Dit nadat hij niet alleen de Kernfysische Dienst (KFD) maar ook maar meteen de media had benaderd dat, kort samengevat, “een aantal zaken behoorlijk uit de hand dreigde te lopen” en “dat de operators hierover nergens meer verhaal konden halen”. Een en ander leidde tot ruime media-aandacht, Kamervragen en de uiteindelijke tijdelijke sluiting van de kernreactor op aanwijzing van de Minister omdat het “mankeerde op het terrein van open communicatie tussen management en operators”. Nadien is vast komen te staan dat voor wat betreft de door Schaap gemelde feiten geen verhoging van het risico voor werknemers of omwonenden heeft plaatsgevonden.

In zijn vordering tot wedertewerkstelling beriep Schaap zich op wat hij noemde “klokkenluiders arbeidsrechtelijke bescherming” omdat hij op juiste wijze heeft gereageerd door de door hem benoemde incidenten, toen hij geen andere – interne – weg meer zag, zonder eigenbelang naar buiten te brengen. Volgens hem lag aan dit optreden geen arbeidsrechtelijk geschil ten grondslag want het ging hem slechts om de veiligheid van de HFR.

De rechter overweegt vooreerst dat het huidige Nederlandse arbeidsrecht (anders dan enkele bepalingen in het Ambtenarenrecht) niet voorziet in specifieke arbeidsrechtelijke bescherming van een zogenoemde klokkenluider, zodat het om een ‘gewone’ arbeidsrechtelijke toetsing gaat van de verhouding werkgever/werknemer. Hierbij wordt het kader gevormd door de vraag of de aan het licht gebrachte feiten zijdens de werkgever bewust verzwegen zijn in verband met strijd met de wet of beleid, en of, of waardoor, gevaar bestaat voor volksgezondheid, veiligheid en/of milieu. Tevens dient de werknemer die deze feiten naar buiten brengt te goeder trouw te zijn, dat wil zeggen hij moet opteren voor de voor de werkgever minst bezwarende wijze, nadat hij eerst zoveel mogelijk interne wegen heeft bewandeld.

De rechter concludeert na onderzoek van de feiten dat aan geen der criteria is voldaan en wijst de vorderingen van Schaap af.

Tip: Uit onderzoek door het IVA te Tilburg blijkt dat 4% van de werknemers in de marktsector de afgelopen vijf jaar een ernstige misstand in de organisatie heet waargenomen. De helft van hen luidt de klok en voor de helft van hen zijn de gevolgen daarvan negatief. Bevorder daarom een open bedrijfscultuur waarbinnen klokken geluid kunnen worden. Beter intern dan extern, toch? Er komt trouwens een gedragscode waarop de Stichting van de Arbeid op verzoek van Minister Vermeend zit te broeden.