'Kunstenaars' en uitvinders in loondienst

10 mei 2000

Er zijn veel werknemers die zich in het kader van de uitoefening van hun functie bezig houden met het vervaardigen van werken van letterkunde, wetenschap of kunst. Ook worden technische uitvindingen gedaan door mensen die zich daarop in loondienst toeleggen. De rechten op dergelijke werken (auteursrecht) en uitvindingen (octrooi) komen dan in beginsel niet toe aan de werknemer, maar aan diens werkgever.

Uitvindingen en werken van letterkunde, wetenschap en kunst komen veelal tot stand in een bedrijfsmatige setting: één of meer werknemers (soms een hele researchafdeling) houden zich binnen een onderneming bezig met uiteenlopende creatieve processen, zoals het schrijven van boeken en brochures, het houden van voordrachten, het maken van tekeningen en ontwerpen of met het doen van technologische innovaties.

Indien de arbeid, die men in dienst van een ander verricht, bestaat in het vervaardigen van bepaalde werken van letterkunde, wetenschap of kunst, dan is de auteursrechthebbende op deze werken degene in wiens dienst de werken zijn vervaardigd (art. 7 Auteurswet).

In twee verschillende kort gedingzaken die enkele maanden geleden vrijwel gelijktijdig dienden bij de President van de rechtbank te Den Haag verlangden de werkgevers van hun inmiddels ex-werknemers dat deze zouden meewerken aan het overdragen van door de werknemers ingediende octrooiaanvragen in de Verenigde Staten. In het ene geval ging het om een ‘siervingerschraper’ en in de andere zaak om een ‘stroomafnemertrolley’: deze producten waren uitgevonden door de betreffende werknemers en in beide gevallen was het octrooi op hun naam aangevraagd omdat het in de Amerikaanse wetgeving zo is geregeld dat de aanvraag moet worden ingediend op naam van de uitvinder. De bedoeling is dat de aanvraag vervolgens direct wordt overgedragen aan de werkgever.

In beide zaken was het enigszins onduidelijk in hoeverre de betrokken werknemers als ‘uitvinder’ bij hun werkgever in dienst waren geweest. Als dit het geval is dan is de werknemer verplicht om mee te werken aan de overdracht van de octrooiaanvraag aan zijn werkgever. De ene werknemer zei dat hij meer een leidinggevende functie had, en de andere werknemer bracht naar voren dat hij gedurende zijn dienstverband slechts éénmaal een uitvinding had gedaan.

De werkgevers stelden zich beiden op het standpunt dat een aanspraak op octrooi niet slechts aan de werkgever toekomt als de door de werknemer verrichte werkzaamheden hoofdzakelijk bestaan uit het aanwenden van zijn bijzondere kennis tot het doen van uitvindingen. Voldoende is naar hun mening dat dit deel uitmaakt van het feitelijke takenpakket van de werknemer. De rechter ging daar in mee.

Tip: Als u mensen in dienst heeft die zich mede bezig houden met het ontwerpen en ontwikkelen van nieuwe producten, dan dient, op straffe van verval van het intellectuele eigendomsrecht ten gunste van de werknemer, deze taak expliciet in de functieomschrijving tot uiting te komen.