Waar blijft de tijd?

18 januari 2001

De FNV heeft een onderzoek laten verrichten naar de tijdsbesteding van de Nederlandse beroepsbevolking in relatie tot werk, zorg en vrije tijd. Een aantal opmerkelijke conclusies willen wij u niet onthouden. 

Zo blijkt dat de tijdsbesteding aan arbeid in de laatste jaren zowel voor mannen als vrouwen is toegenomen. Vrouwen werken gemiddeld 26 uur per week en mannen 38 uur. Nu vrouwen meer tijd aan arbeid besteden dan voorheen hebben de mannen er zorgtaken bij gekregen. Overigens blijft de traditionele taakverdeling vrijwel in stand; de vrouw besteedt meer tijd aan het huishouden dan de man. Door de toegenomen arbeidsduur heeft de vrij te besteden tijd aan omvang ingeboet. Dit is vooral ten koste gegaan van huiselijk vermaak en sociale contacten. In de schaarse vrije tijd is men ‘uithuiziger’ geworden. Uitgaan, sportbeoefening en recreatieve ontspanning hebben terrein gewonnen.

Ook is gekeken naar de betekenis van overwerk. De Nederlandse werknemer werkt gemiddeld 4 à 5 uur per week over. Een en ander vertegenwoordigt een waarde van 20 tot 25 miljard gulden waarvan een kleine 5 miljard daadwerkelijk als overwerk wordt uitbetaald. Zo bezien betekent dat voor de werkgevers een aardige meevaller. Daar staat echter de privétisering van de werkplek tegenover: van de werkgever wordt steeds meer verwacht dat hij toestaat dat de werknemer tijdens werktijd privé-aangelegenheden afhandelt.

Verder is onderzocht in hoeverre de werknemer tevreden is met zijn huidige tijdsbesteding aan arbeid. Ruim viervijfde vindt het belangrijk dat er betere afspraken komen over de balans tussen werktijd en privé. Bijna de helft van de ondervraagden blijkt bereid te zijn daarvoor 1% loonsverhoging te laten schieten. Werknemers willen vooral meer mogelijkheden om zelf te bepalen hoeveel uur en op welke tijdstippen men precies werkt. De recente Wet aanpassing arbeidsduur kan een belangrijke rol gaan spelen. Op grond van deze wet kan de werknemer onder zekere voorwaarden verzoeken om vermeerdering of vermindering van het aantal arbeidsuren. De werkgever kan het verzoek slechts weigeren als daartoe zwaarwegende argumenten bestaan, in termen van onder- of overcapaciteit en veiligheidsrisico’s.

Op basis van het onderzoek heeft de FNV besloten tijd nadrukkelijk op de agenda te zetten in de komende CAO-onderhandelingen. Speciaal de combinatie van arbeid en zorgtaken heeft daarbij de aandacht. Door de in voorbereiding zijnde Wet arbeid en zorg zal de discussie zich nog verbreden. Deze wet maakt onder meer allerhande soorten verlof mogelijk zoals zwangerschaps- en bevallingsverlof, adoptieverlof en calamiteitenverlof.

Tip: Arbeidsvreugde lijkt in hoge mate samen te hangen met de mogelijkheid voor werknemers om invloed uit te oefenen op de manier van werken. Tijdsbesteding en -invulling spelen daarbij een belangrijke rol. In toenemende mate zullen werknemers de vrijheid krijgen en nemen om hier een eigen stempel op te drukken. Van de werkgever zal daarbij een soepele houding worden verwacht ten aanzien van de (invulling) van de werktijden.